Od zadań majątkowych. Jesień to czas intensywnych prac budowlanych i wydatkowania ogromnych kwot na inwestycje. Wiele zadań jest rozliczanych kosztorysowo, powykonawczo. Warto skonsultować z wydziałem inwestycji, jakie środki będą wydatkowane do końca roku. Może się okazać, że uda się zaoszczędzić trochę środków na tych zadaniach. Może się również okazać, że faktury nie wpłyną do końca roku i trzeba przemodelować nie tylko budżet 2025, ale także WPF i budżet 2026.
Warto sprawdzić procentowe wykonanie planu na wydatkach bieżących. Często wydatki są dokonywane stabilnie i łatwo tym sposobem sprawdzić potencjał do ewentualnych oszczędności. Im bliżej końca roku, tym precyzyjniej możemy określić potrzeby JST w danym obszarze. Istnieją jednak szczególne pozycje w budżecie, którym warto przyjrzeć się zwłaszcza pod koniec roku. Poniżej prezentuję właśnie te pozycje.
Plan na paragrafach 4040 oraz 4800 zapewne został już zaktualizowany, ale jeśli nie – warto pamiętać, że wciąż można to zrobić i odzyskać dodatkowe środki na inne cele. Pozostają też inne paragrafy przeznaczone na wynagrodzenia i pochodne. W trakcie roku pojawiają się bowiem zwolnienia lekarskie, które mogą być finansowane ze środków NFZ. Nie obciążają wtedy budżetu JST, a tym samym generują niemałe oszczędności.
Kupowanie na ostatni moment nie jest najlepszym pomysłem. Warto przypomnieć pracownikom, którzy mają chęć wydatkowania dużych kwot na zapas materiałów biurowych czy środków czystości, o konieczności przeprowadzenia ich inwentaryzacji. Sytuacje takie się zdarzają, co potwierdza wpis na naszej grupie FB dla Skarbników: „Czy mogę jako skarbnik nie wyrazić zgody na przesunięcie w planie finansowym kwoty 50 tys. na paragraf 4210? Jest przecież koniec roku, a jednostka chce zakupy materiałów biurowych i środków czystości na taką kwotę.” Pod wspomnianym postem rozgorzała gorąca dyskusja na temat zasadności wydawania takiej kwoty. Skarbnicy są zdania, że do takich przesunięć w planie finansowym nie należy dopuszczać.
W takiej klasyfikacji budżetowej organy stanowiące planują wydatki na swoje potrzeby. Warto zwrócić uwagę, czy zabezpieczone tam środki nie zostały wskazane w nadmiernej wysokości.
Hulaj dusza... Promocja jednostek samorządu terytorialnego. To w tym rozdziale ewidencjonowane są najbardziej kreatywne pomysły samorządu. Dlatego właśnie tutaj można znaleźć dodatkowe środki, o ile oczywiście Skarbnikowi udało się powściągnąć wyobraźnię decydentów.
Czy wszystkie dotacje zostały wypłacone? Jeśli nie, to jest duża szansa, że już nie będą. Każdą dotację należy wydatkować i rozliczyć zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych. Zgodnie z art. 251 ust. 1 u.f.p. dotacje udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi do budżetu tej jednostki w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku, z zastrzeżeniem terminów wynikających z przepisów wydanych na podstawie art. 189 ust. 4. Natomiast zgodnie z art. 251 ust. 3 u.f.p., w przypadku, gdy termin wykorzystania dotacji, o których mowa w ust. 1, jest krótszy niż rok budżetowy, niewykorzystana część dotacji podlega zwrotowi w terminie 15 dni po upływie terminu wykorzystania dotacji. Warto sprawdzić, jak wygląda sytuacja w JST, ponieważ może to być również nieoczywiste źródło oszczędności.
Warto dokonać weryfikacji wysokości planu na rezerwach. Możliwe, że do końca roku uda się rozdysponować je na cel, na jaki powstały. Niewykluczone jednak, że tak się nie stanie, zatem warto rozważyć przeznaczenie rezerw na inne cele. Jest to możliwe, ponieważ na mocy art. 259 ust. 2 ustawy o finansach publicznych zarząd jednostki samorządu terytorialnego może, po uzyskaniu pozytywnej opinii komisji właściwej do spraw budżetu organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, dokonać zmiany przeznaczenia rezerwy celowej. Nie dotyczy to oczywiście rezerwy na zarządzanie kryzysowe. Ta rezerwa, jeśli nie została rozdysponowana na cele ustawowe, musi pozostać do końca roku w planie finansowym JST.
Każda jednostka samorządu terytorialnego ma swoją specyfikę i nie można ich porównywać 1:1. Przedstawione powyżej propozycje mogą się sprawdzić w wielu JST, ale pewnie nie w każdej. Warto na bieżąco weryfikować budżet, bo jestem przekonana, że zawsze można znaleźć środki na właściwe cele. Niekiedy trzeba trochę poczekać, czasem na chwilę się zatrzymać i zastanowić się, czy każde oszczędzanie ma sens. Rzeczywistość jest taka, że nie każde niewydane pieniądze są prawdziwą oszczędnością, a środki, które jednak wydajemy, wcale nie zawsze trafiają w najważniejsze i najbardziej potrzebne cele.