Specjalistka w zakresie finansów jednostek samorządu terytorialnego z blisko 20-letnim doświadczeniem w administracji publicznej. Pełniła m.in. funkcje głównej księgowej, kierownika wydziału finansowego oraz Skarbnika Gminy. Autorka publikacji z zakresu ustawy o finansach publicznych oraz prelegentka i wykładowczyni na szkoleniach budżetowych. Dzieli się wiedzą, łącząc praktykę z teorią w przystępnej i konkretnej formie.
Każda jednostka samorządu terytorialnego zobowiązana jest do posiadania uchwały określającej tryb prac nad projektem uchwały budżetowej (potocznie często nazywanej uchwałą trybową). Obowiązek ten został wprowadzony ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (uofp). Wcześniejsze regulacje – zarówno ustawa z 1998 r., jak i ta z 2004 r. – nie zawierały analogicznych postanowień.
W związku z wejściem w życie nowej ustawy, wszystkie jednostki samorządu terytorialnego przyjęły w 2010 r. uchwały określające tryb prac nad projektem uchwały budżetowej. W wielu z nich obowiązują one do dziś. Zdarza się, że Skarbnicy zapominają, iż dokumenty te zawierają szereg obligatoryjnych postanowień, których należy bezwzględnie przestrzegać. Niedopełnienie obowiązków wynikających z art. 238 ust. 2 pkt 1 uofp oraz z treści uchwały w sprawie trybu prac nad projektem budżetu jest jedną z najczęściej wskazywanych nieprawidłowości w opiniach regionalnych izb obrachunkowych dotyczących projektów uchwał budżetowych.
Gdzie szukać przepisów związanych z uchwałą trybową?
Art. 234 uofp stanowi, że uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej określa w szczególności:
1) wymaganą szczegółowość projektu budżetu jednostki samorządu terytorialnego;
2) terminy obowiązujące w toku prac nad projektem uchwały budżetowej jednostki samorządu terytorialnego;
3) wymogi dotyczące uzasadnienia i materiały informacyjne, które zarząd przedłoży organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego wraz z projektem uchwały budżetowej.
Choć zapisy ustawowe wydają się jednoznaczne, w praktyce istnieją rozbieżności interpretacyjne – zwłaszcza w zakresie rozumienia „terminu rozpoczęcia trybu prac nad projektem budżetu”. Obecnie można wskazać istnienie dwóch odmiennych linii orzeczniczych w tym zakresie.
Orzecznictwo dotyczące terminów
W niektórych województwach – m.in. mazowieckim, podkarpackim oraz warmińsko-mazurskim – regionalne izby obrachunkowe kwestionują zapisy uchwały dotyczące czynności podejmowanych przed formalnym przedłożeniem projektu uchwały budżetowej organowi stanowiącemu. Tymczasem w innych regionach, takich jak województwo wielkopolskie czy lubuskie, nie zgłasza się w tym zakresie zastrzeżeń. Przed przystąpieniem do zmiany uchwały w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej warto więc zasięgnąć informacji, która linia orzecznicza dominuje w danym województwie i jaką interpretację preferuje właściwy organ nadzoru.
Uzasadnienie i materiały informacyjne
Uchwała powinna także precyzować treść oraz formę uzasadnienia i materiałów informacyjnych towarzyszących projektowi uchwały budżetowej. Warto zadbać, by materiały te nie tylko spełniały wymogi formalne, lecz także wnosiły wartość merytoryczną i nie generowały nadmiernego obciążenia pracą. Zarówno uzasadnienie, jak i materiały informacyjne powinny w klarowny sposób prezentować założenia projektu budżetu i pozostawać z nim w pełnej zgodności.
Ustalenie szczegółowości budżetu
Nie budzi wątpliwości, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego musi określić szczegółowość projektu budżetu. Należy pamiętać, że ustawa o finansach publicznych określa jedynie minimalny poziom szczegółowości, natomiast wszelkie rozszerzenia muszą zostać sprecyzowane w uchwale trybowej. Warto przy tym mieć na uwadze § 137 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej, zgodnie z którym w uchwałach i zarządzeniach nie należy powielać przepisów ustaw ani innych aktów normatywnych.
Czy w związku z nową klasyfikacją trzeba zmienić uchwałę trybową?
Odpowiedź brzmi: to zależy. Ani sam fakt wprowadzenia nowej klasyfikacji budżetowej obowiązującej od roku 2027, ani ustawa z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw – w której wprowadzono szereg zmian związanych z koncepcją nowego systemu klasyfikacyjnego – nie powodują automatycznie konieczności podejmowania przez jednostki samorządu terytorialnego nowych uchwał w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej ani nawet uchwał je zmieniających. Bezwzględnie należy jednak dokonać weryfikacji aktualnie obowiązujących uchwał trybowych i na podstawie jej wyników zdecydować, jakie kroki są niezbędne do prawidłowego przygotowania budżetu na rok 2027.
Weryfikacja aktualnie obowiązującej uchwały trybowej
Należy zwrócić uwagę na kilka istotnych elementów. Jeśli uchwała:
zawiera nomenklaturę wydatków odzwierciedlającą stary podział z art. 236 uofp,
odwołuje się wprost do katalogu grup wydatków lub numeracji ustępów art. 236 uofp,
zawiera załączniki z wzorami tabel lub formularzy dla materiałów niezbędnych do opracowania projektu budżetu wraz z wyszczególnionymi numerami klasyfikacji budżetowej,
to niemal na pewno będzie wymagała aktualizacji.
Zmiana przepisów a organizacja pracy
Nowe przepisy, choć przysparzają dodatkowej pracy na etapie wdrożenia, mogą okazać się realnym ułatwieniem w codziennym funkcjonowaniu. Każda zmiana to okazja do wprowadzenia nowego porządku – warto z niej świadomie skorzystać.
Ważne, aby uświadamiać wszystkim pracownikom jednostki, że finanse publiczne dotyczą każdego urzędnika i nie są wyłączną domeną Skarbnika czy księgowości. „Zawsze tak było" to żaden argument. Jeśli zmiana szczegółowości budżetu ułatwi pracę – warto ją przeprowadzić. Jeśli dotychczasowy układ materiałów informacyjnych generuje zbędne obciążenia – to dobry moment, by to zmienić.
Nie chodzi o kamuflowanie rzeczywistości ani przykrywanie cudzych błędów. Chodzi o przejrzystość finansów publicznych – które są, i powinny pozostać, naszym wspólnym dobrem.
